Rất nhiều người khi đi xét nghiệm máu thường chỉ chú ý đến cholesterol, mà ít để ý đến chỉ số triglyceride.
Trong khi triglyceride tăng cao lại là dấu hiệu cảnh báo sớm các loại bệnh nguy hiểm như tim mạch, viêm tụy cấp, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, đột quỵ.
Tình trạng bệnh nhân nguy kịch do triglyceride gia tăng có ở nhiều bệnh viện.
Đau bụng âm ỉ, bất ngờ triglyceride tăng hơn 100 lần
Bệnh nhân Đ.C.T. (44 tuổi) nhập viện cấp cứu trong tình trạng đau tức vùng thượng vị, đau âm ỉ vùng mạn sườn trái và tăng dần theo thời gian. Bệnh nhân uống thuốc giảm đau nhưng không đỡ và xuất hiện cảm giác tức ngực, khó thở...
Kết quả xét nghiệm máu cho thấy chỉ số mỡ máu triglyceride của bệnh nhân lên tới 155,9 mmol/L - tăng gấp hơn 100 lần bình thường; mẫu huyết tương của bệnh nhân đục trắng như sữa - dấu hiệu điển hình của tình trạng tăng mỡ máu rất nặng.
"Triglyceride tăng gấp 100 lần bình thường là tình trạng cực kỳ hiếm và nguy hiểm, có thể dẫn đến hoại tử tụy, gây suy đa tạng, đe dọa tính mạng. May mắn, nhờ lọc máu liên tục 3 giờ, chỉ số mỡ máu của bệnh nhân đã giảm nhanh từ mức 155,9 xuống còn 5,3 mmol/L, và bệnh nhân đã được cứu sống", bác sĩ Lê Việt Long - khoa hồi sức tích cực (ICU) Bệnh viện Đa khoa Hồng Ngọc - cho biết.
Gần đây tình trạng các bệnh nhân nguy kịch do triglyceride diễn ra ở khắp các bệnh viện. Đáng chú ý nhiều người nguy kịch do tăng triglyceride không phải do uống rượu mà do mỡ máu âm thầm phát triển trong cơ thể.
Tương tự, chỉ trong thời gian ngắn khoa cấp cứu - hồi sức tích cực và chống độc Trung tâm Y tế khu vực Yên Lập (Phú Thọ) đã tiếp nhận và điều trị thành công liên tiếp 5 trường hợp viêm tụy cấp do tăng triglyceride máu - một thể bệnh nguy hiểm, dễ diễn biến nặng.
Khi nhập viện, người bệnh đều có biểu hiện: đau bụng dữ dội vùng thượng vị, nôn nhiều, Amylase/Lipase tăng gấp 3 - 10 lần bình thường, triglyceride tăng cao 11 - 35 mmol/L (bình thường < 1,7 mmol/L). Trong đó có nhiều bệnh nhân là do tiền sử rối loạn mỡ máu.
Bác sĩ Lê Việt Long ở trung tâm này cho biết viêm tụy cấp do tăng triglyceride xảy ra khi nồng độ triglyceride trong máu tăng quá cao, gây tổn thương và kích hoạt phản ứng viêm tại tuyến tụy. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như sốc viêm, suy đa cơ quan, thậm chí đe dọa tính mạng.
Mối nguy âm thầm đe dọa tính mạng
Bác sĩ Đinh Minh Trí (Hội Tim mạch Việt Nam) thông tin rất nhiều người khi đi xét nghiệm máu hay khi nói đến bệnh tim mạch và đột quỵ thường quan tâm nhiều đến các chỉ số LDL, HDL và mức cholesterol toàn phần trong các xét nghiệm mỡ máu mà bỏ qua chỉ số triglyceride.
Tuy nhiên nhiều nghiên cứu cho biết chỉ số triglyceride trong kết quả xét nghiệm lipid cũng rất cần chú ý, vì chúng cũng là thủ phạm gây xơ vữa động mạch và là yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh tim mạch chuyển hóa và đột quỵ.
Trong khi thực tế triglyceride tăng cao lại là dấu hiệu cảnh báo sớm của rối loạn chuyển hóa, có liên quan trực tiếp đến bệnh tim mạch, viêm tụy cấp nguy hiểm, gan nhiễm mỡ, kháng insulin và đái tháo đường. Điều đáng nói là triglyceride cao thường không có triệu chứng rõ ràng, nên nhiều người chủ quan cho đến khi bệnh tiến triển nặng.
Bác sĩ Trí phân tích nồng độ triglyceride bình thường thấp hơn 150mg/dL, 150 - 199mg/dL là cao nhẹ, 200 - 499mg/dL được gọi là cao, và ở mức cao hơn 500mg/dL được gọi là rất cao. Tăng triglyceride máu và các rối loạn do tăng triglyceride máu gây ra thực sự khá nguy hiểm. Tăng triglyceride máu làm tăng
nguy cơ mắc bệnh động mạch vành, dẫn đến góp phần vào việc tắc nghẽn các động mạch khác của cơ thể và cuối cùng sẽ dẫn đến một cơn đau tim hoặc cơn đột quỵ.
Người bị bệnh đái tháo đường, bệnh thận hoặc suy giáp có nguy cơ cao khi kèm tăng triglyceride máu. Nồng độ triglyceride máu vượt quá 500mg/dL có thể dẫn đến bệnh viêm tụy cấp, đe dọa tính mạng.
Liên quan đến đột quỵ
Mức triglyceride cao liên quan chứng xơ vữa động mạch. Nếu mảng xơ vữa hoặc cục máu đông vỡ ra có thể làm tắc nghẽn dòng máu trong động mạch cung cấp cho cơ tim (có thể gây ra cơn đau tim) hoặc động mạch cung cấp cho não (có thể gây đột quỵ). Mức LDL (cholesterol xấu) cao, chứng béo phì và tình trạng kháng insulin cũng là những yếu tố quan trọng gây xơ vữa động mạch.
Nhiều nghiên cứu cho thấy mức triglyceride cao có liên quan chặt chẽ đến sự phát triển đột quỵ. Ngoài ra còn tăng nguy cơ viêm tụy cấp; triglyceride cao thường là dấu hiệu của kháng insulin, gan nhiễm mỡ.
Triglyceride máu cao có liên quan đến một số yếu tố bao gồm béo phì, thừa cân; mắc bệnh đái tháo đường; bệnh thận, giảm chức năng tuyến giáp và bệnh gan; tuổi cao, chế độ ăn không lành mạnh, sử dụng quá nhiều đường hoặc rượu làm tăng lượng triglyceride sản xuất trong gan; dùng thuốc tránh thai dạng uống, steroid và thuốc lợi tiểu; yếu tố gia đình.
Cách giảm triglyceride máu
Khi nồng độ triglyceride máu cao, cần thực hiện những điều sau để giảm nồng độ triglyceride về giới hạn bình thường.
Giảm trọng lượng cơ thể là yếu tố tiên quyết nếu bị thừa cân hoặc béo phì. Mất 5 - 10% trọng lượng hiện tại có thể làm giảm nồng độ triglyceride 20%. Giữ chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới 23 hoặc ít hơn, nhưng trên 18,5 dành cho người châu Á.
Nếu chỉ số BMI trên 23 là bị thừa cân và trên 25 là bị béo phì, cần giảm ngay cân nặng. Kiểm soát vòng eo trong giới hạn cho phép: đàn ông <90 cm, phụ nữ <80 cm theo chuẩn người châu Á.
Giảm tiêu thụ đường: Nghiên cứu đã chứng minh rằng những người có mức tiêu thụ đường hàng ngày không vượt quá 10% lượng calo hàng ngày sẽ có nồng độ triglyceride máu thấp nhất. Tốt nhất là giữ mức tiêu thụ đường hàng ngày thấp hơn 5%.
Có nghĩa không tiêu thụ hơn 150g đường mỗi ngày đối với nam giới và 100g mỗi ngày với phụ nữ.
Tiêu thụ thực phẩm giàu chất xơ để làm giảm nồng độ triglyceride máu.
(Suu tam)
