Gửi con ở nhờ nhà họ hàng trên thành phố với hy vọng có người quản lý và tiết kiệm chi phí nhưng nhiều phụ huynh rơi vào cảnh sứt mẻ tình cảm khi mâu thuẫn bùng phát.
Gần 3 năm nay, gia đình chị Lưu Hương ở Ninh Bình tuyệt giao với gia đình anh chồng ở Hà Nội sau nửa năm gửi con trai lên ở nhờ. Trong các dịp giỗ chạp, hai bên tránh mặt nhau dù bố mẹ chồng nhiều lần hòa giải. Phía anh chồng cho rằng em trai vô ơn, không biết dạy con. Ngược lại, vợ chồng chị Hương nhận thấy con mình bị đối xử thiếu công bằng.
"Tốt nhất không cần gặp nhau, cũng không cần giữ mối quan hệ anh em", chị Hương nói.
Mâu thuẫn bắt đầu từ tháng 9/2023, khi Hoàng Minh - con trai chị Hương - trúng tuyển Đại học Quốc gia Hà Nội. Muốn có môi trường sống ổn định và có người thay mặt bố mẹ quản lý khi con bước chân lên thành phố, chị xin cho Minh ở nhà bác ruột. Mỗi tháng, chị gửi 2,5 triệu đồng tiền ăn cùng 20 kg gạo, dặn con giữ vệ sinh và phụ giúp việc nhà.
Sau 3 tháng, xung đột phát sinh khi bác gái đặt ra quy định: về nhà trước 22h, không dẫn bạn về, đi đâu phải báo cáo và không được ngủ dậy muộn.
Minh cho biết cậu có cảm giác mình bị hai bác cấm đoán theo kiểu "bắt nạt" bởi anh họ 23 tuổi được đi đêm, ngủ đến tận trưa. Mỗi lần nam sinh bật quạt đắp chăn hay mua quần áo mới, đều nghe lời trách móc bóng gió về việc tiêu xài tốn kém.
"Quen được bố mẹ góp ý trực tiếp, việc liên tục nghe lời ẩn ý cùng tâm lý 'ở nhờ' khiến tôi sinh ra cơ chế tự vệ", Minh nói.
Đỉnh điểm là khi bị nghi lấy vài trăm nghìn đồng trên bàn, nam sinh đã cãi lại. Người bác gọi điện về quê phản ánh cháu vô phép và yêu cầu chuyển đi. Chị Hương sau đó cho con ra ngoài thuê trọ, còn người bác nói với họ hàng rằng Minh có lối sống ích kỷ.
Không riêng người gửi con gặp rắc rối, phía gia đình cho ở nhờ cũng chịu nhiều áp lực. Tại TP HCM, chị Thu Thủy, 40 tuổi, cắt đứt quan hệ với gia đình chị chồng ở Hà Tĩnh sau một năm đón cháu gái vào sống chung.
Biết gia cảnh họ hàng khó khăn, chị Thủy không nhận tiền ăn ở và hứa hỗ trợ một nửa học phí. Tuy nhiên, sự xuất hiện của người cháu làm xáo trộn sinh hoạt gia đình. Nữ sinh thường thức khuya chơi game, nói chuyện lớn tiếng, về muộn, để phòng bừa bộn và quên tắt thiết bị điện. Khi bị nhắc nhở, cô cháu gọi về quê phàn nàn. Người chị chồng sau đó đăng bài ẩn ý trên mạng xã hội cho rằng em dâu chèn ép cháu, rồi chuyển con sang nhà người thân khác và ngừng liên lạc với gia đình chị Thủy.
"Nghĩ đơn giản thêm cái bát đôi đũa, tôi không ngờ chi phí sinh hoạt mỗi tháng tăng thêm 4 triệu đồng, giờ giấc đảo lộn mà cuối cùng lại mang tiếng xấu", chị Thủy cho biết.
Mỗi mùa nhập học, chủ đề "nên hay không nên sống cùng họ hàng" đều thu hút hàng trăm bài thảo luận trên các nền tảng mạng xã hội. Trên TikTok, các video chia sẻ tình huống ở nhờ của tân sinh viên thường đạt từ vài trăm nghìn đến vài triệu lượt xem, phần lớn khuyên người trẻ nên thuê trọ tự lập. Nhiều gia đình cũng thừa nhận áp lực, khó xử khi nhận cưu mang con cháu.
Theo PGS. TS Lê Quý Đức, nguyên Phó viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh), hiện tượng gửi gắm con cháu ở nhờ khi đi học đại học ở thành phố bắt đầu phổ biến từ những năm 1980. Trong văn hóa truyền thống với tư duy "sẩy cha còn chú, sẩy mẹ bú dì", việc cưu mang con cháu được xem là trách nhiệm đạo đức, giúp phụ huynh ở quê tiết kiệm chi phí và yên tâm có người quản lý con.
"Tuy nhiên, trong xã hội đô thị hiện đại, mô hình gia đình hạt nhân đề cao sự riêng tư. Thói quen gửi gắm bộc lộ nhiều bất cập khi chạm phải ranh giới về chi phí và không gian sống", ông Đức nói.
Thạc sĩ tâm lý Dương Hà, Viện trưởng Viện Tâm lý Đời sống (LPI), nhận định mâu thuẫn thường bắt nguồn từ những chi tiết nhỏ như giờ giấc, điện nước, vệ sinh hay việc nhà. Khi sự bất mãn không được trao đổi thẳng thắn và đúng cách, chúng sẽ tích tụ thành sự phán xét.
Theo bà Hà, nguyên nhân xung đột xuất phát từ cả 3 phía. Sinh viên thiếu kỹ năng tự lập, chưa biết điều chỉnh thói quen cá nhân trong không gian chung, môi trường mới. Phụ huynh ở quê thiếu thỏa thuận rõ ràng về tài chính cũng như giới hạn quản lý, đồng thời dễ bênh vực con khi xảy ra sự cố. Về phía người cho ở nhờ, họ thường nhận lời vì tình cảm nhưng chưa lường trước sự xáo trộn sinh hoạt, dễ đi quá giới hạn từ quan tâm sang kiểm soát.
"Nhiều trường hợp sinh viên phải chuyển ra ngoài do các kỳ vọng không được thống nhất từ đầu. Cả hai bên mặc định đối phương tự hiểu, dẫn đến thất vọng và trách cứ lẫn nhau", bà Hà phân tích.
Để bảo vệ tình cảm gia đình, chuyên gia Dương Hà khuyến nghị các bên cần thảo luận minh bạch trước khi sống chung về thời hạn ở nhờ, giờ giấc, phân công việc nhà, quy định tiếp khách và mức đóng góp tài chính. Phụ huynh không nên phó mặc việc dạy con cho người thân, trong khi người cho ở nhờ cần đánh giá đúng khả năng của gia đình, tránh nhận lời vì nể nang.
Những năm gần đây, PGS. TS Lê Quý Đức ghi nhận xu hướng cho con thuê trọ độc lập ngày càng tăng nhờ điều kiện kinh tế các gia đình cải thiện và người trẻ đề cao tính tự chủ. Đồng quan điểm, thạc sĩ Dương Hà cho rằng việc ra ở riêng giúp tân sinh viên nhanh chóng trưởng thành, song phụ huynh cần hỗ trợ con tìm phòng trọ an toàn và trang bị kỹ năng sống cơ bản.
Nguyễn Văn Nam, sinh viên năm thứ nhất tại Hà Nội, chọn cách ở nhà cô ruột trong tháng đầu tiên để làm quen môi trường, sau đó chủ động chuyển ra ngoài. "Tách ra sớm giúp tôi rèn tính tự lập và giữ được mối quan hệ tốt đẹp với gia đình cô", Nam nói.
GÓC BÌNH LUẬN
Đã lâu lắm rồi tôi không tìm được bài báo nào hay cho chuyên mục từ thiện của website này, nhân hôm nay đọc bài báo có nội dung trên tôi liên tưởng đến bản thân trước đây và có vài lời bình luận cùng độc giả như sau:
Hồi mới đặt chân lên mảnh đất Sài Gòn để luyện thi tìm đường vào cánh cửa đại học, má tôi gửi tôi ở nhờ nhà Ông Chú họ, chứ không gửi ở nhà Ông anh ruột, lý do tại sao thì tôi không thể biết được? Với khả năng nhạy bén và luôn ý thức của một cậu thanh niên đã từng trải qua cuộc sống khó khăn ở vùng quê, từ thức khuya, dậy sớm để phụ giúp gia đình mưu sinh trong hoàn cảnh khó khăn chung của đất nước..., tôi luôn chăm chỉ phụ giúp tất cả các công việc nhà ờ nhà Ông Chú, nhưng cuối cùng thì chỉ ở được vỏn vẹn chưa tới 1 tháng vì sự kỳ thị và ghẻ lạnh của người con trai trưởng của nhà Ông Chú. Xấu hổ và nghẹn ngào ra đi và may mắn thay lại xin ở nhờ được nhà người Chị họ, là con gái Ông Bác mà tôi kể trên và cũng là cháu ruột của má tôi. Do sức học kém nên tôi không thể vào đại học được ngay mà phải mãi đến 2 năm sau mới vào được đại học. Lúc ở nhờ tại nhà Bà Chị họ này, may mắn là được tự do ở ngoài hiên nhà có cái chuồng nuôi cút, dọn sạch sẽ chui vào ở tạm cũng ổn, chuột to bằng bắp chân luôn rình rập kiếm ăn, chạy qua chạy lại làm mất giấc ngủ, đã vậy, mùa mưa thì ẩm ướt, mùa nắng thì nóng bức, phải lau vỉa hè chải chiếu nắm cho mát...., thôi thì ăn nhiều chứ ở thì chẳng bao nhiêu, âu cũng là kiếm được chỗ ngủ qua đêm tạm bợ không mất tiền là ổn rồi, còn thì việc học luôn diễn ra ở thư viện trường học hoặc ở thư viện tổng hợp thành phố, vừa thoáng mát, sạch sẽ, yên tĩnh lại có nhiều sách tha hồ mượn đọc, nghiên cứu miễn phí.
Trải qua năm tháng cày ải khó khăn cuối cùng cũng học xong 2 trường đại học và có đầy đủ kiến thức để làm việc cho các công ty lớn trong và ngoài nước, rồi thì tự lập lấy vợ, nuôi con, mua được mảnh đất, cất nhà ở tận Gò Vấp xa xôi, nay lại là trung tâm của thành phố rồi. Có điều tôi luôn tự hào để kể cho độc giả nghe ở đây là tôi đã nuôi dạy 6 đứa cháu của nhà anh trai và em gái tôi, cùng học xong đại học, ra ở riêng, chúng có việc làm, xây dựng gia đình, nuôi con khôn lớn và có nhà riêng hẳn hoi. Tại sao tôi làm được điều này ư? Vì tôi luôn tâm niệm một điều hoàn cảnh ở nhờ ngày xưa mà tôi đã từng nếm trải sao nó chua cay, xót xa đến thế ? và quyết tâm dành hết tấm lòng cho những đứa cháu sau này nên người. Kỷ luật là sức mạnh, giờ giấc sinh hoạt chung đứa nào cũng phải tuân thủ, kể cả 2 đứac con tôi, tất cả phải ăn ở sạch sẽ, ngăn nắp, học hành ngủ nghỉ đúng giờ, không được đi chơi để giành thời giờ học...., vi phạm sẽ bị cho ra ngoài ngay, do vậy tất cả các cháu đều ngoan, trưởng thành như tôi đã kể trên.
Tóm lại, để có thể giúp cho con cháu được như tôi thì quý vị phải có tấm lòng, mình thương con cháu, thương anh chị em mới cam tâm giúp chúng, vợ mình cũng hiểu ý nên cùng trợ giúp để nuôi dạy các cháu thành người. Tuổi con cháu mình ăn chưa no, lo chưa tới nên trong lòng chúng nghĩ bậy cũng không thành vấn đề, lớn lên có gia đình, có nhà thì thử hỏi chúng có làm được như mình đã làm không? kể cả cha mẹ chúng có làm được như mình đã làm không? Thời gian sẽ trả lời tất cả, và tôi tin là đến một lúc nào đó, chính các cháu và cha mẹ chúng sẽ hồi tâm và luôn biết suy nghĩ thật chín chắn về câu chuyện này, chúc các bạn một này làm việc vui vẻ nhé./.
